ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ପିତୃପକ୍ଷର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ସମୟରେ ପରିବାରର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ପିଣ୍ଡଦାନ, ତର୍ପଣ ଏବଂ ଦାନ-ପୁଣ୍ୟ କରାଯାଏ। ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଶାନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଏହି ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରାଯାଏ ବୋଲି ହିନ୍ଦୁ ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି। ତେବେ ଚଳିତ ବର୍ଷ ପିତୃପକ୍ଷର ତିଥିକୁ ନେଇ ଅନେକଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦେଖାଦେଇଛି। ପିତୃପକ୍ଷ କେବେ ଆରମ୍ଭ ହେବ, ପ୍ରଥମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ କରାଯିବ ଏବଂ ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା କେବେ ପଡ଼ିବ—ଏହାକୁ ନେଇ ଲୋକେ ତିଥି ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଚଳିତ ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ, ଏହି ବର୍ଷ ପିତୃପକ୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୬ ତାରିଖରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ। ଭାଦ୍ରପଦ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପିତୃପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହି ଦିନକୁ ପିତୃପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ପିତୃପକ୍ଷ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ତିଥି ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି। ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ତିଥିରେ ପରିବାରର କୌଣସି ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥାଏ, ସେହି ତିଥିରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ପିଣ୍ଡଦାନ, ତର୍ପଣ, ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ ସହିତ ଦାନ-ପୁଣ୍ୟ କରିବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ପିତୃପକ୍ଷର ଶେଷ ହେବ ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟାରେ। ଚଳିତ ବର୍ଷ ଅକ୍ଟୋବର ୧୦ ତାରିଖରେ ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା ପାଳନ କରାଯିବ। ଏହି ଦିନକୁ ପିତୃପକ୍ଷର ଶେଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଶେଷ ମନେ କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ପରିବାରର କୌଣସି ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ତିଥି ଜଣା ନଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଇପାରେ ବୋଲି ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ପିତୃପକ୍ଷ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପରିବାରର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଏକ ପରମ୍ପରା। ଏହି ଅବସରରେ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଥାନ୍ତି। ପିଣ୍ଡଦାନ, ତର୍ପଣ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ ସହିତ ଗରିବ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
ହିନ୍ଦୁ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ନିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଆତ୍ମା ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ପରିବାର ଉପରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ରହିଥାଏ। ପରିବାରରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ରହିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରାଯାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ତେଣୁ ପିତୃପକ୍ଷ ସମୟରେ ନିଜ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ତିଥି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ପରିବାରର ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇପାରେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସ୍ମରଣ ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ—ଏହାହିଁ ପିତୃପକ୍ଷର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
